Svi Srbi sveta: Narod na pragu trajnog zaborava

– Marko Lopušina –

Srpsko nacionalno biće danas čini 11,5 miliona ljudi, koji žive u 105 država sveta. Najviše srpskog naroda živi u matričnim zemljama, Srbiji sa dvema pokrajinama – 6,2 miliona, Republici Srpskoj – 1,2 miliona Srba, u Crnoj Gori – 182.473 i Hrvatskoj – 150.000 Srba. Ostali srpski narod rasejan širom planete matica Srbija je posebnim zakonom podelila, diskriminisala i svrstala u Srbe u dijaspori, u bliskim evropskim i dalekim prekookeanskim državama i Srbe u regionu, na Balkanu.

Srbija se kao otadžbina i matica svih Srba sveta, međutim, nikada zvanično nije precizno utvrdila broj rasejanih Srba u tuđini. Zato se broj svih Srba sveta najčešće izračunavao po političkoj potrebi stranaka na vlasti – da je što veći broj naših ljudi u rasejanju, to su oni i njihov egzodus veći nacionalni i državni problem. Otuda je nekadašnji broj od 2,5 miliona Srba u dijaspori, narastao na čak četiri miliona Srba u rasejanju. Političari vole o tome da govore kao o paradoksu da “nam više od trećine naroda živi van otadžbine Srbije”.

Naši političari namerno dele Srbe na one u Srbiji i one van Srbije, ubrajajući ove druge u iseljene, pa tako dolaze do cifre od preko “4 miliona Srba van Srbije”. Ovde se vrđi privid ili prevara javnosti, jer Srbi u Crnoj Gori, BiH i Hrvatskoj su matični narod tih zemalja. Srbi u ovim bivšim republikama SFRJ nikada nisu živeli u Srbiji, pa prema tome nisu ni izlazili iz nje. I ne mogu se ubrajati u “Srbe van Srbije”, ni u iseljene, ni u Srbe u regionu, jer oni su kod svoje kuće. Međutim, zarad politike državna vlast i stranke na čelu zemlje Srbije dele narod, ali ga ne prebrojavaju, svesni da ne znaju zvanično koliko i gde na svetu ima Srba.

Potrebi ka uveličavanju broja svih Srba sveta imaju i sami iseljeni Srbi. Ako je, na primer, državni popis u SAD 2011. godine utvrdio da su se kao ljudi koji u Americi govore srpskim jezikom izjasnilo svega 175.000 Srba, sami američki Srbi su i danas skloni da govore o milion naših ljudi u SAD. Kada je popis u Australiji izbrojao 69.000 Srba, naši ljudi sa petog kontineta tvrde da ih ima 200.000. Iseljeni Srbi na taj način nerealno prikazuju da su veliki i moćni, a u suštini skrivaju tragove svoje asimilacije kojoj su ponegde i grubo izloženi. U Sloveniji i Makedoniji, na primer, Srba ima po 60.000, ali vlasti iz Ljubljane i Skopja takvu realnost nikada nisu priznale. Izbrojale su duplo manje Srba.

Tako je to u tuđini, gde lako prestaješ da budeš Srbin, a brzo postaješ stranac. O tome da izgubite svoje eničko srpsko poreklo brigu vode vlasti svih zemalja u koje se useljavao naš narod.

Srbi su narod seoba. Još od osmog veka, kada su krenuli sa prostora iza Karpata srpski narod je naseljavao teritorije oko tri Morave, dosezao na granice Grčke i Turske, u Albaniju, Dubrovnik i Dalmaciju. Osnovao je Belu krajinu u Sloveniji, Voju krajinu u Hrvatskoj i čak Novu Serbiju u carskoj Rusiji. Istoričari beleže, od perioda iza Kosovskog boja 1389. godine, čak deset velikih talasa seoba Srba. Prvo u 17. veku ka Austriji i Mađarskoj, Slovačkoj i carskoj Rusiji, potom ka Moldaviji i Belorusiji, da bi u 19. veku krenuli masovno brodovima u Ameriku.

Bio je to deo politike moćnih država koje su ih siromašnjih zemalja bečke monarhije uzimale jefitnu radnu snagu da se grade Austrija, Nemačka, SAD i Južna Amerika. Posle Drugog svetskog rata Srbi su izbegli preko zarobljeničkih logora Nemačke, Austrije, zemalja Sile osovine u Veliku Britaniju, Skandinaviju, Francusku, Južnu i Severnu Ameriku, čak na Novi Zeland i Australiju, da ne bi živeli u Titovoj komunističkoj Jugoslaviji.

Krajem 20. veka masovne seobe radnika kretale su se prema bogatim zemlja Evrope, da bi pred početak novog 21. milenijuma, posle građanskog rata u SFRJ, izbegli ljudi nalazili utočište i u prekookeanskim državama. U useljničkim zemljama Amerike i Australije, gde se godišnje zbog potreba demografskog i industrijskog razvoja prima i do 150.000 useljenika, srpski narod je i u 21. veku stizao najčešće kao jeftina radna snaga. Građevinski radnici su, na primer, gradili po Rusiji, Belorusiji, arapskim zemljama. Kao deficitarni stručni kadar i kao studentska inteligencija Srbi su se tokom 21. veka iseljavali u Kanadu, Skandinaviju, Nemačku, na Maltu, Novi Zeland.

Zavisno od zemlje domaćina, u koju su se Srbi iz Srbije kao matice i drugih otadžbinskih zemalja, kao što su BiH, Hrvatska i Crna Gora, odselili, naš narod ima trojaki status. U susednim državama, gde je nekada bio autothoni narod, Srbi najčešće imaju status nacionalne manjine. Takav je slučaj sa Rumunijom, Mađarskom, Slovačkom, Češkom i Hrvatskom, koje finansiraju funkcionisanje srpske zajednice i očuvanje etničkog identiteta Srba.

U državama EU i zemljama nesvrstanog Trećeg sveta srpski narod je od početka šezdesetih negde masovno, a ponegde grupno zapošljavan sa statusom radnici na privremenom radu. Taj status su imali bilo kao radnička klasa zapada, koja je osvajala Nemačku i Austriju, na primer, ili kao stručnjaci građevinarstva i mašinogradnje, koji su radili na ginagstkim projektima u Africi i Aziji.

Samo u Nemačkoj, kako je statistički utvrđeno, danas ima oko pola miliona Srba. Beč je sa oko 200.000 Srba danas najveći grad, srpska prestonica u dijaspori. Na zapadu Evrope se izrodila već i treća generacija Srba sa statusom radnika na privremenom radu. Nemačka, Austrija, Švajcarska, Skandinavija i druge države Starog kontinenta finansiraju verski, obrazovni i kulturni život srpskih gastarbajtera.

U sve tri Amerike, SAD, Kanadi, Australiji i Južnoafričkoj republici srpski iseljenici, kojih ima ukupno oko 700.000, imaju status doseljenika. Vremenom primaju stalni boravak, državljanstvo i postaju domicilni narod. U ovim prekooekanskim zemljama finasiraju se od strane vlasti kroz programe rada verskih zajednica rad srpskih crkvenih opština i njihovih škola, ali ne i srpske nacionalne organizacije, mediji i kulturna društva i njihove aktivnosti.

Ono što je karakteristično za sve Srbe sveta, u kojoj god stranoj državi da se nalaze, jeste da lako i brzo primaju strano državljanstvo. Taj procenat se kreće od 56 odsto Srba u Nemačkoj, do 78 odsto Srba u Austrliji. To ne znači da se istovremeno iseljeni Srbi odriču srpskog državljanstva i svog porekla, ali ubrzava proces asimilacije i gubljenja etničkog identiteta. I udaljava srpski narod u rasejanju od svoje matice Srbije. U zajedničkim akcijama, kampanjama i projektima matice i dijaspore zbog te vrste udaljavanja od otadžbine, učestvuje najviše do 15 odsto Srba iz inostranstva.

Razaranje SFRJ, njenog Pokreta nesvrstanih i stvaranje malih država od bivših republika, srpsko nacionalno biće je na pragu 21. veka rascepkano i izdeljeno. Novi talas iseljenih, a govori se o broju od preko 360.000 mladih i starijih Srba, promenio je i tokove srpskih seoba i status naših ljudi. Srbi su postali radnici na privremenom radu u industriji, ali i u nauci i u sportu, kako na Zapadu, tako i na Istoku. Naši modreni gastarbajteri rade i u Kini, Kazahstanu, Rusiji, Ukrajini, Ujedinjenim arpaskim emiratima, Iraku, Iranu, na Kubi, na Kipru, na Malti, u Kataru, Alžiru, čak i Japanu.

Iseljevanjam srpskog naroda u svet je otišao deo naše kulturne baštine, vere i srpske pameti. Srpska pravoslavna crkva od ukupno 38 eparhija i mitropolija, čak 23 ima van Srbije, u inostranstvu. U rasejanju se nalazio preko 56.000 srpskih toponima, 16.000 srpskih kulturnih dobara, 553 grobalja i vojnih memorijala, 250 crkava, manastira, kapela i pravoslavnih misija. Više od 18.000 srpskih profesora, naučnika, intelektualaca i umetnika radi u tuđim državama. Naša srpska pamet najčešće služe na korist Amerikancima, Kanađanima i Australijancima, jer su u njihovim državama naši intelektualci i umetnici najbrojniji.

Jedno je sigurno, gde god da su naši ljudi u tuđini, vole s vremena na vreme, a to je najčešće kada je narod u otadžbini u velikim problemima, da pokažu da su pravi Srbi.

“Svi Srbi sveta nas hrane i brane”, rekao je jednom prilikom jedan bivši ministar za dijasporu. Iseljeni kroz svoje nacionalne organizacije i crkvene opštine neguju srpstvo i pravoslavlje u svetu. Lobiraju koliko mogu kod stranih vlasti, kako oni to kažu, “za srpsku stvar”. Šalju kući svojoj familiji teško zarađeni novac, oko 4 milijarde dolara godišnje, učestvuju u humanitarnim akcijama za oporavak naroda i matice Srbije, investiraju u privredu u otadžbini. I pokušavaju da glasanjem učestvuju u političkom životu.

Moja knjiga  Enciklopedija srpske dijaspore je ispisana po motivu izreke srpskog genija Vuka S. Karadžića: “Srbi, svi i svuda!”
Kroz prikaz ambasada, nacionalnih organizacija, crkava, kulturnih institucija, društava i portreta zaneminitih ljudi prikazujem duh srpske zajednice u rasejanju i ugled za koji su se Srbi izborili u tuđini. Akutelna je utoliko što vlast danas zanemaruje Srbe u dijaspori. Forsira Srbe u regionu zarad dnevne politike i potrebe finansiranja Srba u okonim državama, a naše ljude u dalekim državama, od Nemačke preko Kanade i SAD do Australije, uopšte ne tretira.

Srbi u rasejanju su namerno gurnuti u zaborav jer ne donose političke poene strankama na vlasti. Jer imaju kritički odnos prema vlastima, koje guraju srpski narod u siromaštvo i kolonijalni odnos prema zemljama EU i SAD. Ukinuto je Ministarstvo za dijasporu, pa potom kancelarija za dijasporu i Srbe u rgeionu i svedeno na činovničku Upravu pri MSP, koja već godinu dana nema svog direktora. Takvim odnosom država Srbija prestaje da bude matica i majka svim Srbima sveta. Postaje njihova maćeha, a majka je samo Srbima u Rumuniji, Mađarskoj, BiH, Crnog Gori i Hrvatskoj.

Encisklopedija srpske dijaspore u tri toma je knjiga protiv diskriminacije i zaborava srpskog narod u tuđini. Prvi tom ove enciklopedije je posvećen srpskim iseljenicima u tri Amerike, Africi, Aziji i Australiji. Drugi tom je o Srbima iz država EU, a treći tom je o Srbima u regionu. Potrudiću se da kompletna Enciklopedija srpske dijaspore u tri toma bude objavljena do kraja 2018. godine.